Jeune Afrique yatangaje ko iki kibazo cyateje impaka zikomeye mu nama y’abaminisitiri b’ububanyi n’amahanga yabereye i Phnom Penh muri Cambodge ku wa 14 Ugushyingo 2026, ndetse kikagarukwaho mu kiganiro gikomeye hagati ya Perezida Paul Kagame na Macron bukeye bwaho.
Ibi byabaye mu gihe abakuru b’ibihugu na za guverinoma bari bateraniye mu nama ya 20 ya OIF, aho biteganyijwe ko ku wa 16 Ugushyingo hatoranywa Umunyamabanga Mukuru wayo.
Mu nama ya 48 y’abaminisitiri b’ububanyi n’amahanga bo mu bihugu bigize OIF, ikibazo cy’uzayobora uyu muryango nticyari ku murongo w’ibyigwa. Minisitiri w’Ububanyi n’Amahanga w’u Rwanda, Olivier Nduhungirehe, yakigarutseho mu bindi bibazo, inama igana ku musozo.
Yagarutse ku ibaruwa Macron yoherereje Perezida Kagame mu ijoro ryo ku wa 12 rishyira ku wa 13 Ugushyingo, amusaba gukuraho kandidatire ya Mushikiwabo, ushaka manda ya gatatu.
Macron yashakaga ko ibyo bifungurira inzira Dacian Cioloș wahoze ari Minisitiri w’Intebe wa Romania, akemeranywaho nk’umukandida uhuriweho, bityo hakirindwa amatora yabonaga ko ashobora kongera amacakubiri muri OIF.
Nduhungirehe yemeje ko ubwo busabe bwabayeho, ariko ashimangira ko u Rwanda rutazakuraho umukandida warwo, “cyane cyane rubitegetswe”.
Akimara kuvuga, Minisitiri w’Ububanyi n’Amahanga wa RDC, Thérèse Kayikwamba Wagner, yatangaje ko igihugu cye cyiteguye gukuraho kandidatire ya Juliana Amato Lumumba. Yahise agaragaza ko Kinshasa ishyigikiye Cioloș, asaba n’abandi kubigenza batyo.
Umwe mu bari muri iyo nama yabwiye Jeune Afrique ko ibyo byateye benshi mu bari mu cyumba kumirwa.

Icyakora, u Rwanda rwakomeje gushyigikira Mushikiwabo, kimwe na Mauritania yakomeje gushyigikira umukandida wayo, Coumba Ba.
Ibihugu bya Afurika byasabye ko amategeko yubahirizwa
Nyuma y’ijambo rya Minisitiri wa RDC, mugenzi we wa Djibouti, Abdoulkader Houssein Omar, yavuze ko inzira iboneye yo kubungabunga ubumwe bwa OIF ari ukubahiriza amategeko yayo.
Yashakaga kugaragaza ko igihe ibihugu bitumvikanye ku mukandida umwe, hakwiye kwitabazwa amatora nk’uko biteganywa n’amategeko y’umuryango.
Iki gitekerezo cyahise gishyigikirwa n’intumwa za Côte d’Ivoire, Gabon na Cameroun.
Ku rundi ruhande, Romania, Macédoine du Nord, Andorre na Monaco byashyigikiye ko umuyobozi atoranywa binyuze mu bwumvikane. Ibihugu byinshi byahisemo kutagira icyo bivuga.
Umwe mu bahagarariye ibihugu bya Afurika yabwiye Jeune Afrique ko igikorwa cya Macron kigaragaza “agasuzuguro gakomeye ku Banyafurika”.
Ibihugu bya Afurika ni 27 muri 53 bifite ubunyamuryango busesuye muri OIF. Bamwe mu babihagarariye bagaragaje ko batakwemera kureka amatora kubera gusa ko ashobora kubangamira ibyo u Bufaransa bwifuza mu mubano wabwo n’ibindi bihugu.
Ikiganiro gikomeye hagati ya Kagame na Macron
Ku wa 15 Ugushyingo, mu masaha ya mbere ya saa sita ku isaha yo muri Cambodge, Perezida Kagame na Macron bagiranye ikiganiro cyaranzwe no kutagira zimwe mu ngingo bumvikanaho, mu cyumba cyo mu nyubako yakiriye inama.
Perezida Kagame yagaragarije mugenzi we w’u Bufaransa, ko icyemezo cye cyo gusaba gukuraho kandidatire ya Mushikiwabo gishingiye ku nyungu bwite z’u Bufaransa.
Kagame yagaragaje kandi ko atanyuzwe n’imvugo ya Macron n’uburyo yashakaga ko ibindi bihugu bigize OIF bikurikiza ibyo yifuza.
Nyuma y’icyo kiganiro, u Rwanda rwakomeje gushimangira ko Mushikiwabo azaguma mu bahatanira kuyobora OIF kugeza ku musozo.
Intumwa z’u Bufaransa zo zakomeje kwegera abahagarariye ibihugu bya Afurika, zishaka abashyigikira ko haboneka umukandida wumvikanyweho, aho kujya mu matora.
Ubumwe ntibusobanura kugira ibitekerezo bimwe
Mu ijambo yavugiye mu muhango wo gufungura inama ku wa 15 Ugushyingo, Macron yongeye gushimangira ko hakwiye gushyirwa imbere ubwumvikane hagamijwe kurinda ubumwe bwa OIF.
Yavuze ko kwaguka k’uyu muryango gusaba abanyamuryango bawo kubaka ubwumvikane, no kubungabunga ubumwe awubonamo nk’imwe mu nkingi z’imbaraga zawo.
Mushikiwabo na we, mu ijambo yagejeje ku bitabiriye iyo nama, yashimangiye ko “ubumwe bwa OIF budasaba ko ibihugu byose bigira imyumvire imwe”.
Macron yabigarutseho kuri iki Cyumweru, tariki 15 Ugushyingo 2026, ubwo yatangizaga Inama y’Abakuru b’Ibihugu na za Guverinoma bigize OIF, iri kubera i Phnom Penh muri Cambodge.
Iyi nama y’iminsi ibiri yitabiriwe n’abayobozi b’ibihugu bigize OIF, barimo Perezida Paul Kagame, Perezida w’u Bufaransa, Emmanuel Macron, Minisitiri w’Intebe wa Canada, Mark Carney na Perezida wa Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo, Felix Tshisekedi.
Mu ijambo rye, Macron yavuze ko uko uyu muryango ukomeza kwaguka ari na ko hakenewe ubwumvikane hagati y’ibihugu biwugize, kugira ngo wirinde amacakubiri ashobora kuwuca intege.
Yagize ati “Kwaguka kwa OIF bidusaba kubaka ubwumvikane kugira ngo tubungabunge ubumwe. Tugomba gukora ibishoboka byose kugira ngo dukomeze gusigasira ikintu giha uyu muryango imbaraga, ari cyo ubumwe bwawo.”
Yakomeje avuga ko OIF idakwiye kuba umuryango urangwa no kwitarura abandi cyangwa gucikamo ibice imbere muri wo.
Ibi Macron yabivuze mu gihe hitegurwa amatora y’Umunyamabanga Mukuru wa OIF, aho Louise Mushikiwabo azahatana muri manda ya gatatu.
Kandidatire ya Mushikiwabo ikomeje kutavugwaho rumwe hagati y’u Rwanda na RDC, aho ubutegetsi bwa Kinshasa bugaragaza ko budashyigikiye ko akomeza kuyobora uyu muryango, bitewe n’umwuka mubi umaze igihe hagati y’ibihugu byombi bishingiye ku ntambara iri mu Burasirazuba bwa RDC.
Mu ntangiriro, RDC yari yatanze Juliana Lumumba, umukobwa wa Patrice Lumumba wabaye umwe mu baharaniye ubwigenge bw’icyo gihugu, ngo ahatanire kuyobora OIF.
Gusa ku wa Gatandatu, tariki 14 Ugushyingo, RDC yatangaje ko yiteguye gukura kandidatire ya Juliana Lumumba mu matora, igashyigikira Dacian Ciolos wahoze ari Minisitiri w’Intebe wa Romania hagati ya 2015 na 2017.
Mu bandi bakandida bahatanira uwo mwanya harimo Coumba Ba wahoze ari Minisitiri muri Mauritania.
RDC yanavuze ko ishobora kuva muri OIF mu gihe Louise Mushikiwabo yaba yongeye gutorerwa kuyiyobora.
U Rwanda rwanze ubusabe bwa Macron bwo gukuramo kandidatire ya Mushikiwabo
U Rwanda rwagaragaje ko rwamaganye igitutu cy’u Bufaransa, nyuma y’uko Perezida Macron asabye Perezida Paul Kagame gukuramo kandidatire ya Louise Mushikiwabo kugira ngo haboneke ubwumvikane.
U Rwanda rwatangaje ko rwanze ubwo busabe, rushimangira ko Mushikiwabo azakomeza guhatanira kuyobora OIF.
Icyo cyemezo cyongeye kubyutsa impaka ku ruhare rw’u Bufaransa mu miyoborere ya OIF, aho bamwe bagaragaza impungenge ko Paris ishaka gukomeza kugira ijambo rikomeye ku byemezo bifatirwa muri uwo muryango.
Ibiro bya Perezida w’u Bufaransa, Élysée, byatangaje ko Macron yagiranye ibiganiro na Perezida Kagame mu gitondo cyo ku Cyumweru, tariki 15 Ugushyingo.
Macron yasabye u Rwanda, RDC na Mauritania kugirana ibiganiro kugira ngo bashakire hamwe umukandida wakwemeranywaho, nk’uko byagiye bigenda mu bihe byashize.
U Bufaransa na Canada bishyigikiye ko Umunyamabanga Mukuru wa OIF atorwa binyuze mu bwumvikane.
Gusa mu 2022, OIF yashyizeho uburyo bushya buteganya ko mu gihe ubwumvikane butabonetse, hakoreshwa amatora aho umukandida utsinda ari ubona ubwiganze busanzwe bw’amajwi.
Minisitiri w’Ububanyi n’Amahanga n’Ubutwererane w’u Rwanda, Amb. Olivier Nduhungirehe, yashimangiye ko Louise Mushikiwabo azakomeza guhatanira uwo mwanya kugeza ku musozo.
Ku ruhande rwa Mushikiwabo, yagaragaje ko ubumwe bwa OIF budasobanuye ko ibihugu byose bigomba kugira ibitekerezo cyangwa ibyemezo bisa.
Nduhungirehe yanenze icyemezo cya RDC cyo gushyigikira umukandida utari Umunyafurika, mu gihe Afurika ifite ibihugu 27 mu bihugu 53 bifite ubunyamuryango busesuye muri OIF.
Imibare igaragaza ko Afurika ituwe na 65% by’abantu bavuga Igifaransa ku Isi, ndetse biteganyijwe ko icyo gipimo kizagera kuri 90% mu 2050.
Kuva umwanya w’Umunyamabanga Mukuru wa OIF washyirwaho mu 1997, abantu batatu muri bane bawuyoboye bakomoka muri Afurika, ari bo Boutros Boutros-Ghali, Abdou Diouf na Louise Mushikiwabo.
Biteganyijwe ko uzatorwa nk’Umunyamabanga Mukuru wa OIF azamenyekana ku wa 16 Ugushyingo 2026.




