Ku wa 6 Gicurasi 2026, Urukiko rw’Ubujurire rwa Paris mu Bufaransa rwafashe icyemezo gikomeye cyongeye gutanga icyizere ku bashaka ubutabera, rutegeka ko iperereza ku ruhare rwa Agathe Kanziga muri Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994 rikomeza.
Iki cyemezo kije nyuma y’imyaka 18 ishize iperereza ritangiye mu 2008, ariko rikagenda ridindira ndetse rimwe na rimwe rikanahagarikwa n’inzego z’ubutabera mu Bufaransa.
Urukiko rw’ubujurire rwatesheje agaciro umwanzuro wari wafashwe muri Kanama 2025 n’abacamanza bo mu rwego rw’iperereza, bari bemeje ko nta bimenyetso bihagije bihari byatuma Kanziga akurikiranwa. Ibi byari byarakuruye impaka nyinshi, cyane cyane mu miryango iharanira inyungu z’abarokotse Jenoside.
Mu gusubiza inyuma uwo mwanzuro, urukiko rwagaragaje ko hari ibimenyetso n’ubuhamya byari byirengagijwe, bityo ko bigomba kongera gusuzumwa mu buryo bwimbitse.
Me Gisagara Richard, umwe mu banyamategeko bahagarariye abaregera indishyi mu manza za Jenoside zibera mu Bufaransa, yakiriye iki cyemezo nk’intambwe ikomeye iganisha ku butabera. Yagize ati:
“Ntazacika ubutabera.”
Ibi bigaragaza icyizere cy’uko n’abari mu nzego zo hejuru z’ubutegetsi bwateguye Jenoside bashobora kubazwa uruhare rwabo, nubwo hashize imyaka myinshi.
Ibyari byaratinze iperereza
Iperereza kuri Kanziga ryagiye rihura n’imbogamizi zitandukanye:
Ryibanze cyane ku minsi ya mbere ya Jenoside, kuva ku ya 7 kugeza ku ya 9 Mata 1994
Abatangabuhamya bake n’ibikorwa bike byasuzumwe
Hari n’abahamijwe gutanga ubuhamya butavugwaho rumwe bagiye bashingirwaho
Ishami ry’Ubushinjacyaha bw’u Bufaransa rishinzwe ibyaha by’iterabwoba (PNAT) ryagaragaje ko iperereza ryakozwe ku buryo budahagije, risaba ko ryagurwa rikareba n’uruhare rwe mu itegurwa rya Jenoside mbere y’uko itangira.
Impamvu Kanziga akomeje gukekwaho
Imiryango iharanira inyungu z’abarokotse Jenoside igaragaza ko Agathe Kanziga yari umwe mu bagize “Akazu” — itsinda ry’abanyapolitiki n’abari hafi cyane y’ubutegetsi bwa Habyarimana bakekwaho gutegura Jenoside.
Banagaragaza ko kuba yarakuwe mu Rwanda ku ya 9 Mata 1994 abifashijwemo n’ubuyobozi bw’u Bufaransa icyo gihe, byatumye atagerwaho n’ubutabera mu gihe Jenoside yari igitangira.
Iki cyemezo cy’Urukiko rw’Ubujurire rwa Paris kiratanga icyizere ko ukuri ku ruhare rwa bamwe mu bari hafi y’ubutegetsi bwa Jenoside kuzakomeza kugaragazwa, n’ubutabera bugakomeza gukurikira inzira yabwo.
Ku barokotse Jenoside n’abaharanira ukuri, ni indi ntambwe igaragaza ko n’igihe cyaba kirekire gute, ubutabera bushobora gukomeza gushakishwa kandi bukagerwaho.
